لطف الله هنرفر
169
اصفهان ( فارسى )
سليمان مدتى در اصفهان به سر برده است ، راجع به خيابان چهارباغ در سفرنامهء خود نوشته است : اين خيابان زيباترين معبرى است كه تاكنون ديده و يا شنيدهام . ولى امروز منظرهء خيابان چهارباغ به كلى تغيير يافته است . نهر سنگى وسط پيادهرو را پر كرده و خيابان را تسطيح نمودهاند . باغچههاى گلكارى طرفين پيادهرو براى سوارهرو اختصاص داده شده . مغازههاى درجه اول شهر در طرفين پيادهروهاى دو جانب خيابان متمركز شدهاند . سينماها و تئاترها و پاساژها و مهمانخانههاى جديد جاى سردر باغات سابق را گرفتهاند و از آن همه گلهاى فراوان كه در وصف آنها گفته شده : دست نگارين چو به گل مىرسيد * حرف نچين تا سر پل مىرسيد و از چنارهاى تنومند و شاداب آن ديگر اثرى نيست . جلفاى اصفهان و آثار تاريخى آن - ارامنهء مقيم جلفاى اصفهان در ساحل جنوبى زايندهرود از فرزندان ارامنهاى بهشمار مىروند كه در دورهء پادشاهى شاه عباس اول به فرمان آن شهريار از مسكن اصلى خود جلفا در كنار نهر ارس به پايتخت وى كوچ داده شدند . توجه مخصوص شاه عباس به ارامنهء اصفهان سبب شد كه ارمنيان شهرهاى ديگر ايران نيز به اصفهان روى آوردند و در اندك زمانى بر جمعيت و وسعت جلفا افزوده شد و چون از پرتوكار و تجارت ثروتمند شدند ، به ساختن خانهها و كاروانسراها و كليساهاى بزرگ همت گماشتند ؛ از آن جمله خواجه نظر از بازرگانان معتبر جلفا دو كاروانسراى بزرگ بنيان گذاشت و نزديك هفت هزار تومان به پول آن زمان صرف اين كار كرد . يكى ديگر از تجّار بزرگ ابريشم به نام خواجه آوديك نيز در جلفا كليساى زيبايى ساخت كه با چراغها و قنديلهاى زرّين و سيمين و تابلوها و تصاوير گرانبها زينت يافته